İş davalarında dava şartı arabuluculuk

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 1 Ocak 2018’den bu yana belirli iş uyuşmazlıklarında mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurulmasını bir dava şartı olarak öngörür. Arabulucu, tarafların kendi çözümlerini bulmalarına yardımcı olan, tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişidir; karar vermez, hüküm kurmaz.

Arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açılırsa mahkeme, bu eksikliğin tamamlanması için süre vermeden davayı usulden reddeder. Bu nedenle ilk adım, arabuluculuk bürosuna yapılacak başvurudur.

Kanuna, bireysel iş sözleşmesine veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ya da işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleri kapsama girer. Uygulamada en sık karşılaşılanlar şunlardır:

İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları dava şartı arabuluculuğun dışındadır. Bu davalar doğrudan iş mahkemesinde açılabilir; taraflar isterse yine de ihtiyari olarak arabuluculuğa başvurabilir.

Hizmet tespiti gibi Sosyal Güvenlik Kurumu’nun taraf olduğu bazı davalarda da farklı kurallar uygulanır. Talebinizin hangi gruba girdiğini dava açmadan önce netleştirmek, süre kaybını önler.

Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro, listeden bir arabulucu görevlendirir; arabulucu tarafları toplantıya davet eder.

Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Taraflar anlaşırsa anlaşma belgesi düzenlenir. Bu belge ilam niteliğinde belge sayılır; ödeme yapılmazsa icra yoluyla takip edilebilir.

Anlaşma sağlanamazsa arabulucu bir son tutanak düzenler. Dava dilekçesine bu son tutanağın eklenmesi gerekir. Taraflardan biri geçerli bir mazereti olmadan ilk toplantıya katılmazsa bu durum son tutanakta belirtilir ve o taraf, dava sonunda kısmen ya da tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulabilir.

Arabulucuya başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Yine de başvurunun, alacağın zamanaşımına uğramasından önce yapılması gerekir.

İşe iade taleplerinde süre özellikle kısadır: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir (İş Kanunu m. 20).